Gebiedende wijs (Russische imperatief)

Subject: werkwoorden

Keywords: Be Fluent in Russian propaganda Russian Connection Russian grammar Russian Through Propaganda Николай Денисов Нина Ватолина

Kijk, dit is helemaal niet moeilijk. Gebieden (bevelen, gelasten) met gebiedende wijs. Ook wel imperatief, van imperare = bevelen. En luister – met deze повелительное наклонение kun je ook beleefd zijn: je drukt er dan een wens, verzoek of advies mee uit.

Een paar dingen moet je weten om dat te kunnen doen in het Russisch.
Kijkt u maar even even mee.

Russische Imperatief maken

Voor de gebiedende wijs in het Russisch neem je als uitgangspunt de они-vervoeging van het werkwoord. Daar de uitgang weer af, en iets anders ervoor in de plaats.

Bijvoorbeeld –и of –ите. In сказать (zeggen, vertellen) levert de vervoeging (они скажут) de stam (скаж-) die leidt tot скажи (informeel) en скажите (formeel of meervoud) als gebiedende wijs. Dat laat meteen zien waarom je niet moet uitgaan van (de stam van) het hele werkwoord.

Drie vormen: й, и of ь

Er zijn drie verschillende vormen (uitgangen) van de Russische gebiedende wijs. Of eigenlijk zes, want elke vorm heeft een informele en formele (of meervouds)variant.

-й, -йте

Stam eindigt op een klinker. думать (denken): они думают maakt дума- tot stam. Gebiedende wijs: думай, думайте. Denk positief: думай позитивно. Doe (делать) het goede: делай добро.

-и, -ите

Stam eindigt op een medeklinker, en de klemtoon van de я-vervoeging valt op de laatste lettergreep. In het voorbeeld van сказать: die скажи en скажите ook vanwege я скажу́.

In помнить (onthouden) en молчать (zwijgen) dezelfde uitgangen (помни, помните en молчи, молчите) vanwege de twee medeklinkers aan het eind in помн- (van они помнят) en молч- (van они молчат).

-ь, -ьте

Ook in быть (zijn) een stam die eindigt op een medeklinker (буд-, van они будут), maar de klemtoon in я бу́ду levert будь en будьте op. Будь здоров, wees gezond, gezondheid. Будьте любезны, wees aardig, en вежливы, beleefd.

Zo gaat het bij meer werkwoorden, zoals ответить en готовить: gebiedende wijs ответь, ответьте en готовь, готовьте, vanwege я отве́чу en я гото́влю.

Uitzonderingen

Werkwoorden met een afwijkende gebiedende wijs zijn onder andere есть (ешь, ешьте), лечь (ляг, лягте) en пить (пей, пейте).

Ook дать en давать. Je hoort vaak дай of дайте (geef, geeft u), en давай (of давайте). Zie 10 ways to use Давай in Russian (Hack Your Russian, 2021, 23 m) en Russian Verbs || Давáть – Дать (Русский язык в контексте, 2017, 14 m).

Niet doen!

De gebiedende wijs zie je vaak in combinatie met не (niet, geen). Het gebod wordt dan verbod, of een negatief advies. De werkwoorden in deze constructies zijn altijd imperfectief.

не болтай

Rook niet, drink niet: не кури, не пей (не курите, не пейте). Een beter volk begint bij het begrensde individu. Dit soort aanmaningen zie je vaak op sovjet-propagandaposters (Плакаты СССР). Een beroemd voorbeeld is не болтай, een Russische Loose lips sink ships. Klets niet, geen onnodige praat. Van het werkwoord болтать (ook terug te zien in Болтать – врагу помогать, geklets helpt de vijand). Poster uit 1941, door Нина Ватолина (1915-2002) en Николай Денисов (1917-1982).

Russian Through Propaganda

Taalles aan de hand van de плакаты bij Russian Through Propaganda. Wel aan de lange kant, en ook niet voor beginners. Maar zie Forming Russian Imperatives (2020, 52 m), More on the Russian Imperative (2020, 54 m) en Reviewing Imperatives, with Aspect (2020, 37 m). Introducties van de Russische imperatief in de volgende video’s.

Imperative mood in Russian
(Russian Connection, 2020, 6 m)