Joeri Gagarin (1934-1968)

Keywords: portret ruimtevaart Rusland-Amerika USSR Поехали

Een Russische Hall of Fame kun je maar op één manier beginnen: door die te lanceren, met wie anders dan Joeri Gagarin. Die op 12 april 1961 als een eenvoudige jongen van 27 de Vostok 1 in stapte, zich de ruimte in liet schieten, en twee uur later terugkwam als wereldster.

Eerste voor Altijd

Of Gagarin echt de eerste mens in de ruimte was, wordt betwijfeld. Anderen zouden hem zijn voorgegaan maar het niet hebben overleefd. Gagarin zou de eer niet verdienen omdat hij niet volgens de regels (in de Vostok 1) was geland.

Meer in o.a. Did Anyone Actually Fly Into Space Before Yuri Gagarin? (Today I Found Out, 2024, 43 m), Was Yuri Gagarin Really the First Man in Space? (Grapevine Documentaries, 2024, 50 m) en Yuri Gagarin is NOT the First Person to Fly into Space (Hero Media, 2025, 10 m). Lees Was Gagarin really the first man in space? (Russia Beyond, 2020) en Why Yuri Gagarin Remains the First Man in Space, Even Though He Did Not Land Inside His Spacecraft (Smithsonian, 2010). Hoe dan ook, dit staat vast: Joeri Gagarin is en blijft de eerste mens die in de ruimte was en erover kon vertellen.

USSR-VS

Wie de eerste was of hoe die heette: belangrijk was vooral dat het een Sovjetburger was. Dan was het bovendien (ook niet onbelangrijk) geen Amerikaan. Sovjet-Unie-Amerika 1-0.

De eerste mens op de maan, acht jaar na het kunststuk van Gagarin: ook best een trofee – maar dan wel de tweede. Toch kent nu iedereen Neil Armstrong, en wordt de nummer één weggewimpeld of vergeten. Niet (en nooit) door de Russen. Zij hebben met Gagarin de ruimtestrijd gewonnen en zo blijft het.

Why Russian Domination in Space Was a Worry for the U.S. (Smithsonian Channel, 2020, 3 m)
Why the Soviets Beat America To Space (Athenaism, 2019, 10 m)
Who Won the Space Race – USA or USSR? (Popular Science, 2017, 4 m)
Why Russia Did Not Put a Man on the Moon (Curious Droid, 2016, 14 m)
The Golden Age Of Russian Space Exploration (Journeyman Picture, 2016, 26 m)
The Space Race (1955-1975) (Simple History, 2016, 4 m)
Who won the space race? – Jeff Steers (TED-Ed, 2013, 4 m)

Historisch: 12 april 1961

Voor de lancering richtte Joeri Gagarin uit Klushino zich nog even tot de hele mensheid. Met de aanhef дорогие друзья, близкие и незнакомые, соотечественники, люди всех стран и континентов – beste vrienden, naaste en onbekende, landgenoten, mensen van alle landen en continenten. Zie Russian Speech: Yuri Gagarin (Boost Your Russian, 2020, 2 m).

En toen het echt losging, riep hij niet Help of Godallemachtig maar Поехали! (poéachali), dat ongeveer het midden houdt tussen Let’s go en Daar gaan we.

Он сказал «Поехали!»: история фразы (Тотальный диктант, 2020, 2 m)
Yuri Gagarin Launches as First Human in Space – Footage And Radio (2017, 2 m)
Разговор Гагарина и Королева во время первого полета в космос (2015, 4 m)
Radio communications between Yuri Gagarin, Sergei Korolev and Ground Control (2010, 1 m)

Terug op aarde

Er ging van alles mis die dag. Maar niets met ernstige gevolgen, laat staan fatale. Een uur en 48 minuten later stond Gagarin weer met beide benen op de grond. Voor zover dat ooit nog mogelijk was.

Yuri Gagarin Became The First Human In Space, 57 Years Ago Today
(NBC News, 2018, 2 m)

Gagarin on Tour

Twee dagen na de vlucht wordt hij in Moskou als een held onthaald. Het begin van een hele tournee, die hem in onder andere Brazilië, Canada, Cuba, Engeland en Japan zal brengen.

Yuri Gagarin parade after back from space
Zie ook Встреча Гагарина в Москве 14 апреля 1961 года (History Lab, 2020, 4 m).

Gagarin bij de BBC (1961)

Op 11 juli 1961 is hij bij de BBC in Londen voor een interview (met tolk), waarin hij ook de vraag krijgt of hij wel echt de eerste was. Gagarin (buitenaards knap, zoals eigenlijk altijd) lijkt niet uit balans of in een slechte bui te krijgen.